Rehber
Kâr marjı nasıl hesaplanır? Kısa cevap
Kâr marjı, birim kârın satış fiyatına oranıdır: Kâr marjı = (Satış fiyatı − Maliyet) ÷ Satış fiyatı × 100. Kâr oranı (markup) ise birim kârın maliyete oranıdır: Kâr oranı = (Satış fiyatı − Maliyet) ÷ Maliyet × 100. Maliyeti 600 TL olan bir ürünü 800 TL'ye satan işletmenin birim kârı 200 TL'dir; kâr marjı %25, kâr oranı %33,33'tür. İki kavram sık karıştırılır: %25 kâr marjı elde etmek için maliyete %25 değil, %33,33 eklemek gerekir. Maliyetin üzerine %25 eklenirse satış fiyatı 750 TL olur ve kâr marjı yalnız %20'de kalır. Kâr Marjı Hesaplama aracı satış fiyatı ile maliyetten marjı ve kâr oranını, hedef marjdan veya hedef kâr oranından da satış fiyatını hesaplar; isterseniz KDV dahil fiyatı da gösterir.
Kâr marjı ve kâr oranı arasındaki fark
| Kavram | Payda | Formül | 600 TL maliyet, 800 TL satış |
|---|---|---|---|
| Kâr marjı (margin) | Satış fiyatı | Kâr ÷ Satış | %25 |
| Kâr oranı (markup) | Maliyet | Kâr ÷ Maliyet | %33,33 |
Kâr marjı her zaman kâr oranından küçüktür; çünkü satış fiyatı maliyetten büyüktür. Muhasebe ve finansal raporlarda “brüt kâr marjı” gibi ifadeler satışa göre hesaplanır. Esnaf ve perakendecilerin “üzerine %30 koyuyorum” ifadesi ise genellikle maliyete göre kâr oranıdır. Fiyatlandırma yaparken hangi oranın kastedildiğini netleştirmek önemlidir.
Formüller
Birim kâr = Satış fiyatı − Maliyet
Kâr marjı = Birim kâr ÷ Satış fiyatı × 100
Kâr oranı = Birim kâr ÷ Maliyet × 100
Hedef marjdan satış fiyatı = Maliyet ÷ (1 − marj)
Hedef kâr oranından satış fiyatı = Maliyet × (1 + kâr oranı)
Marj ile kâr oranı arasındaki dönüşüm: kâr oranı = marj ÷ (1 − marj); marj = kâr oranı ÷ (1 + kâr oranı)
Örnekler
Fiyat analizi
Maliyet 600 TL, satış fiyatı 800 TL: birim kâr 200 TL, kâr marjı 200 ÷ 800 = %25, kâr oranı 200 ÷ 600 = %33,33.
Hedef marjla fiyat belirleme
Maliyeti 600 TL olan ürün için %25 kâr marjı hedefleniyorsa satış fiyatı 600 ÷ (1 − 0,25) = 800 TL olmalıdır.
Hedef kâr oranıyla fiyat belirleme
Aynı ürüne maliyetin %25'i kadar kâr eklenirse satış fiyatı 600 × 1,25 = 750 TL olur. Bu durumda kâr marjı 150 ÷ 750 = %20'dir.
Zararlı satış
Maliyeti 500 TL olan ürün 400 TL'ye satılırsa birim zarar 100 TL, kâr marjı −%25 olur. Araç bu durumda negatif marjı ve zarar uyarısını gösterir.
Dönüşüm tablosu
| Kâr marjı | Gereken kâr oranı (markup) |
|---|---|
| %10 | %11,11 |
| %20 | %25,00 |
| %25 | %33,33 |
| %30 | %42,86 |
| %40 | %66,67 |
| %50 | %100,00 |
Tablo, yüksek marjlarda iki oran arasındaki farkın hızla büyüdüğünü gösterir. %50 kâr marjı için maliyetin iki katına satış yapmak gerekir.
KDV ve fiyat etiketi
Kâr marjı hesapları KDV hariç tutarlarla yapılmalıdır; çünkü KDV işletmenin geliri değil, devlete aktarılan bir vergidir. Araçta KDV seçeneği işaretlendiğinde, KDV hariç satış fiyatına seçtiğiniz oranda KDV eklenerek etiket fiyatı da gösterilir: 800 TL'lik ürün %20 KDV ile 960 TL'ye satılır. KDV dahil fiyattan KDV hariç tutarı bulmak için KDV Hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Aracın kullanımı
- Ne hesaplamak istediğinizi seçin: fiyat analizi, hedef marjdan fiyat veya hedef kâr oranından fiyat.
- Birim maliyeti (KDV hariç) girin.
- Analiz modunda satış fiyatını, diğer modlarda hedef oranı yazın.
- KDV dahil fiyatı görmek istiyorsanız KDV oranını seçin.
- Sonuç kartında kâr marjını, kâr oranını, birim kârı, satış fiyatını ve maliyeti görün.
Maliyete neler dahil edilmeli?
Doğru bir marj hesabı için birim maliyetin eksiksiz belirlenmesi gerekir. Ürünün alış veya üretim maliyetine ek olarak nakliye, ambalaj, komisyon (pazar yeri, ödeme kuruluşu), kargo ve iade maliyetleri de birim başına eklenmelidir. Kira, personel ve enerji gibi sabit giderler ise genellikle ayrı değerlendirilir; ancak toplam kârlılığı görmek için bu giderlerin de satış hacmine göre paylaştırılması gerekir. Yalnız alış fiyatına göre hesaplanan marj, gerçek kârlılığı olduğundan yüksek gösterir.
İndirim yaparken marj kontrolü
İndirim kampanyası planlarken mevcut marjınızı bilmek önemlidir. %25 marjla satılan bir üründe %25 indirim yapıldığında ürün maliyetine satılır; %30 indirim ise zarar demektir. İndirimli fiyatı ve tasarruf tutarını görmek için İndirim Hesaplama aracını, indirimli fiyatla yeniden marj hesabı yapmak için bu aracı birlikte kullanabilirsiniz. Tedarikçi fiyatlarındaki artışın satış fiyatına yansıtılması gereken oranı bulmak için ise Zam Hesaplama aracı uygundur.
Başabaş noktası
Kâr marjı, işletmenin sabit giderlerini karşılamak için kaç adet satış yapması gerektiğini bulmakta da kullanılır. Başabaş satış adedi = Aylık sabit giderler ÷ Birim kâr formülüyle hesaplanır. Aylık sabit giderleri 30.000 TL olan ve birim başına 200 TL kâr eden bir işletme, ayda 150 adet satışla giderlerini karşılar; 151. üründen itibaren kâr etmeye başlar. Birim kâr 150 TL'ye düşerse başabaş adedi 200'e çıkar. Bu hesap, fiyat indirimi veya maliyet artışının satış hedeflerine etkisini açıkça gösterir.
Fiyatlandırma stratejisi
Maliyet artı kâr yöntemi en basit fiyatlandırma yoludur; ancak tek başına yeterli değildir. Rakip fiyatları, müşterinin ürüne biçtiği değer ve talep düzeyi de dikkate alınmalıdır. Hedef marjdan bulunan fiyat piyasa fiyatının çok üzerindeyse maliyetleri düşürmenin yollarını aramak, çok altındaysa fiyatı artırmayı değerlendirmek gerekir.
Sık yapılan hatalar
- Marj ile kâr oranını karıştırmak: %25 marj için maliyete %33,33 eklenmelidir.
- KDV dahil tutarlarla hesap yapmak: Marj, KDV hariç tutarlar üzerinden hesaplanır.
- Maliyeti eksik hesaplamak: Kargo, komisyon ve ambalaj gibi kalemler birim maliyete dahil edilmelidir.
- %100 marj beklemek: Kâr marjı %100'e ulaşamaz; bu, maliyetin sıfır olması anlamına gelir. Araç %100 ve üzeri hedef marjı reddeder.
Okul kantini ve küçük işletmeler için örnek
Bir okul kantininde maliyeti 12 TL olan bir ürün 15 TL'ye satılıyorsa birim kâr 3 TL, kâr marjı 3 ÷ 15 = %20, kâr oranı 3 ÷ 12 = %25'tir. Günde 200 adet satılırsa günlük brüt kâr 600 TL olur. Bu tutardan kira, elektrik ve personel giderleri karşılanır. Ürün bazında marjları karşılaştırmak, hangi ürünlerin kârlılığa daha fazla katkı yaptığını gösterir ve fiyat listesini düzenlerken yol gösterir. Yüzde hesaplarının diğer türleri için Yüzde Hesaplama aracı da kullanılabilir.
Sık sorulan: İyi bir kâr marjı kaç olmalı?
Tek bir doğru oran yoktur. Kâr marjı sektöre, ürünün türüne, rekabete ve satış hacmine göre çok değişir. Yüksek hacimli ve rekabetin yoğun olduğu sektörlerde marjlar düşük olurken, butik ve hizmet ağırlıklı işletmelerde daha yüksek marjlar görülür. Kendi işletmeniz için sabit giderlerinizi karşılayacak ve hedeflediğiniz net kârı sağlayacak marjı hesaplamak, sektör ortalamalarından daha anlamlıdır.
Sık sorulan: Brüt kâr marjı ile net kâr marjı farkı nedir?
Brüt kâr marjı, satış gelirinden yalnız satılan malın maliyeti düşüldükten sonra kalan kârın satışa oranıdır. Net kâr marjı ise faaliyet giderleri, finansman giderleri ve vergiler de düşüldükten sonra kalan net kârın satışa oranıdır. Bu araç birim bazında brüt kâr marjını hesaplar.
Kaynaklar
Hesaplama temel oran aritmetiğine dayanır ve resmî bir parametre kullanmaz. KDV oranları için Gelir İdaresi Başkanlığının güncel düzenlemelerini kontrol edin.
Gizlilik
Girdiğiniz maliyet ve fiyat bilgileri tarayıcınızda işlenir ve kaydedilmez.